Delen
Op 14 januari organiseerde de Regio Stedendriehoek het allereerste warmtecongres. In de Gasfabriek in Deventer kwamen gemeenten, energiecoöperaties en woningcorporaties samen om kennis en ervaringen te delen. Hoe leren we met elkaar over de projectaanpak van grote warmtenetten? Wat kunnen gemeenten doen om inwoners te stimuleren hun woning te isoleren? Aan de hand van interessante vraagstukken en een inspirerend verhaal van keynotespeaker Leatitia Ouillet liepen de congresbezoekers warm om de samenwerking rond de warmtetransitie te verdiepen.
Een opgave van formaat, een gezamenlijke prestatie
Afscheid nemen van aardgas is een van de grootste opgaven binnen de energietransitie en kent meerdere uitvoeringskanten. Wouter Kamp is warmtecoördinator en faciliteert gemeenten in de regio Stedendriehoek bij deze opgave. Dat gaat van kennis halen en delen tot lobbyen richting de Provincie Gelderland en Den Haag. Wouter schetst de warmtetransitie als een enorme teamprestatie: “Stapsgewijs behaalden we in onze regio al mooie resultaten wat betreft het aardgasvrij maken van woningen. Tegelijkertijd is de opgave nog steeds enorm. De enige manier om in 2050 aardgasvrij te zijn, is als gemeenten, woningcorporaties en energiecoöperaties stabiel en duidelijk samenwerken.”
Lessen van een specialist
Dat de warmtetransitie veel energie vraagt van velen, kwam ook duidelijk naar voren in het verhaal van keynotespreaker Leatitia Ouillet. Zij is specialist warmtetransitie en energiemanagement en vertelde de aanwezigen over haar ervaringen als gemeentelijk projectleider in Schiedam. We delen een paar van haar lessen.
Draagvlak heb je, stelt Leatitia. Mensen in kwetsbare wijken willen van aardgas af. Ze betalen elk jaar meer aan stookkosten en zitten in oncomfortabele woningen. Het is vooral noodzakelijk om te luisteren naar de zorgen van mensen. Gaat warmte vanuit een afvalberg stinken? Is er wel genoeg warmte? Dat soort vragen hebben mensen.
Ook al is er weinig te zien, er is veel belangstelling voor rondleidingen in een warmtestation. Een opmerking die Leatitia vaak hoort na zo’n rondleiding: ‘het zit goed, het is professioneel, er is genoeg warmte’. Deze constatering stelt mensen gerust.
Aanwezig zijn in wijken is heel belangrijk. Leatitia moedigt het gebruik van buurthuizen aan, niet alleen om te zenden, maar ook om te ontvangen. Organiseer er spreekuren voor inwoners en verzorg er kookworkshops als mensen vanwege werkzaamheden rond het aardgasvrij maken niet thuis kunnen koken. Daarmee ontzorg je mensen en ervaren ze tegelijkertijd hoe koken op een inductieplaat werkt.
Leatitia onderstreept het belang van doelgroepenbeleid. Een wijkgerichte aanpak werkt niet, want het enige dat wijkbewoners gemeen hebben, is dat ze naar dezelfde supermarkt gaan. Voor de warmtetransitie maakt het nogal verschil of je huurder in een VvE bent, particulier huurder of eigenaar van een grondgebonden woning. De instrumenten moeten passen bij de doelgroep.
Leatitia sluit af met de oproep om te blijven benoemen waar je als gemeente tegenaan loopt. Na het uitlekken van een onderzoeksrapport van Berenschot – dat liet zien dat VvE’s vastlopen in de verduurzaming van woningen – legden ambtenaren in veel gemeenteraden uit dat dit in hun gemeente geen probleem zou zijn. Kletskoek, stelt Leatitia. Niemand is geholpen bij het in stand houden van een sprookje. Blijf problemen benoemen en met elkaar delen, anders zijn we in 2050 helemaal nergens.
Aan de slag in deelsessies
Na het verhaal van Leatitia Ouillet gingen de aanwezigen in teamverband aan de slag. Er waren vier deelsessies:
De deelnemers kregen de opdracht: kom met een uitvoeringsagenda voor het komend jaar. Dat resulteerde in plannen voor alle vier de onderwerpen.
Deur-tot-deur voor meer geïsoleerde woningen
Eén deelsessie ging over de isolatie aanpak. Wouter Kamp licht het plan toe dat in deze sessie werd besproken: “We gaan meer deur-tot-deuracties doen in wijken met koopwoningen waar mensen met een klein budget wonen. Dat is in de gemeente Apeldoorn al gedaan en blijkt een effectieve manier om mensen met een slecht energielabel te overtuigen om hun woning te isoleren. Sommige mensen weten bijvoorbeeld niet dat daar subsidie voor beschikbaar is. Of zijn zich niet bewust wat woningisolatie hen oplevert. Dat leggen we dan aan de voordeur uit.”
De mensen die langs de deuren gaan namens de gemeente of de energiecoöperatie krijgen een training en intervisie. Wat is de juiste toon in het gesprek? Wat doe je als je ziet dat iemand andersoortige hulp nodig heeft? Wouter: “Door hierin te investeren verwachten we dat meer woningeigenaren besluiten om hun woning te isoleren. En dat we onze doelen dus sneller halen.”
Handvatten voor de realisatie van kleine warmtenetten
Een andere deelsessie ging over kleine warmtenetten en inwonersinitiatieven. Inwoners kunnen via warmtegemeenschappen of energiecoöperaties in georganiseerd verband hun warmte regelen. De afgelopen periode is met een opleidingsbudget geïnvesteerd in alle energiecoöperaties, vertelt Wouter.
“In de gemeentes Brummen, Voorst, Zutphen en Lochem volgden mensen van de energiecoöperatie een opleiding als coöperatieve buurtbegeleider. Om de vraagstelling op het gebied van warmte beter te snappen en te leren hoe je mensen warm maakt voor de overstap op een warmtenet. In de deelsessie werd specifiek ingegaan op de samenwerking tussen een gemeente, die een regiorol heeft, en de inwoners. Hoe ziet die samenwerking eruit? En kun je een woningcoöperatie betrekken als daar in de buurt sprake van is? Welk beleid heeft de gemeente vervolgens nodig om die partijen te faciliteren? De sessie resulteerde in handvatten voor verdere samenwerking.”
Duidelijkheid en de tanden erin
Na het congres gingen de deelnemers voldaan en geïnspireerd uiteen, zo bleek uit de reacties. Met nuttige en eerlijke lessen over de warmtetransitie op zak, lijkt de teamspirit om de uitdaging sámen aan te gaan gegroeid. Wouter Kamp pleit richting gemeenten voor extreme duidelijkheid: “Met de doelstelling om in 2050 aardgasvrij te zijn, moet de gasleiding in 2035 bij meerdere projecten uit de grond zijn. Maak hierover als gemeente in je warmteprogramma duidelijke keuzes en werk met duidelijke kaders. Zet samen met woningcorporaties en energiecoöperaties de tanden in de warmtetransitie, want alleen als team behaal je je doelen.”
“Ontzettend waardevolle bijeenkomst die weergeeft hoe belangrijk regionale samenwerking is. Rond het Regionaal Programma Energievoorziening hebben we dit al georganiseerd, dus we kunnen dat.” – Maarten Heere, wethouder gemeente Epe
“Mooi om zoveel aandachtspunten mee te krijgen rondom het warmteprogramma. We realiseren ons dat het vertrouwen van inwoners best onder druk staat, daar hebben we wat in te doen.” – Woningcorporatie De Goede Woning
