Delen
Jarenlang draaide de energietransitie vooral om zonnepanelen, windmolens en duurzame ambities. Maar nu het stroomnet volloopt en de vraag naar elektriciteit explosief groeit, is behoefte aan een fundamenteel nieuw energiesysteem. De Regio Stedendriehoek is volop bezig met deze omslag en de vraag: hoe organiseer je een energiesysteem dat lokaal, slim en betaalbaar blijft? In dit artikel vertelt Pouwel Inberg, voorzitter van de Bestuurlijke Stuurgroep Energievoorziening en wethouder in gemeente Brummen, over de belangrijkste ontwikkelingen.
Brede focus en handen uit de mouwen
Eind 2025 werd het Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) vastgesteld in de regio. In de eerdere versie, de Regionale Energie Strategie (RES), lag de focus op grootschalige opwek van zonne- en windenergie. Dat was te beperkt, legt Pouwel Inberg uit: “In het huidige programma is de focus veel breder. We zijn onder andere gaan nadenken over de opslag van energie. Want door het volle stroomnet is de noodzaak om vraag en aanbod van energie beter op elkaar af te stemmen groot. Dat hebben we in het RPE vormgegeven.”
Hoewel windenergie een noodzakelijke schakel is in het energiesysteem van de toekomst, is grootschalige windenergie in de regio Stedendriehoek ruimtelijk en ecologisch gezien beperkt mogelijk. Mede daarom kiest de regio voor een bredere en meer gebalanceerde aanpak van het energiesysteem, met ruimte voor lokaal maatwerk en aanvullende oplossingen.
Met de switch van opwekken naar organiseren loopt de Regio Stedendriehoek voorop in Nederland. Pouwel: “Andere regio’s zijn ook over deze stap aan het nadenken, maar wij hebben het direct laten bekrachtigen door de bestuurders van alle gemeenten, de waterschappen en de provincie. Daarbij blijft het niet bij plannen op papier: we stropen de mouwen op en pakken in de praktijk door. Met projectenoveral in de regio werken we aan het energiesysteem van de toekomst.”
Lokale opwek, lokaal gebruik
Zo ook in Zutphen op bedrijventerrein De Mars. Hier wordt een Smart Energy Hub gebouwd, waar diverse energiestromen (zon, wind, warmte) samenkomen in een decentraal netwerk. Pouwel: “In de woonwijk komt een warmtenet en er wordt een windmolen geplaatst. Om de woningen en KME Netherlands – een producent van messing en koper halffabricaten – te voorzien van energie. De fabriek en de woonwijk kunnen die energie slim uitwisselen en daarmee het stroomnet geweldig ontlasten.”
Lokaal opwekken én gebruiken is precies waar het Regionaal Programma Energievoorziening voor staat. Het zorgt voor autonomie en zeggenschap over de eigen energievoorziening. Bovendien is het een goede investering in de regio. “Een warmtenet realiseren en een windmolen plaatsen zijn natuurlijk flinke investeringen, maar het rendeert ook direct voor je eigen lokale gemeenschap”, aldus Pouwel.
Lees meer over de Smart Energy Hub op De Mars
Netcongestie: uitdaging én versneller van innovatie
Een overvol stroomnet (netcongestie) maakt de omslag van opwekken naar slim organiseren noodzakelijk. Alleen het verzwaren van kabels – simpel gezegd de ondergrondse uitbreiding van tweebaanssnelwegnaar vierbaanssnelweg – is niet voldoende. Netcongestie dwingt overheden, netbeheerders en bedrijven om slimmer samen te werken en nieuwe oplossingen sneller toe te passen. In de Stedendriehoek is die regionale samenwerking in volle gang. Een voorbeeld: gedeelde batterijen.
Regio Stedendriehoek gaat er in het Regionaal Programma Energievoorziening vanuit dat in 2050 meer dan de helft van de energie voor gebruik wordt opgeslagen. Pouwel: “Met batterijbeleid krijgen we dus allemaal te maken. Partijen als de brandweer en de verzekering vinden er wat van. Natuurlijk kun je dat beleid als individuele gemeente maken. Maar doe je dit als regio, dan kost het minder tijd, capaciteit én creëer je een gelijk speelveld. Iedereen die in de regio werkt, onderneemt of woont, weet waar die rekening mee moet houden. Daar zit voor mij de kracht van de regio.”
Zo maakte de Regio Stedendriehoek een handreiking die gemeenten stap voor stap helpt bij de locatiekeuze voor grote batterijsystemen.
Lees meer in het artikel Stedendriehoek batterijladder helpt gemeenten bij locatiekeuze grote batterijen
Energiegemeenschappen creëren ruimte op het net
Energiegemeenschappen bieden veel kansen om op lokaal niveau vraag en aanbod van energie te balanceren. In een energiegemeenschap neemt een buurt, wijk of dorp de regie over de eigen energievoorziening. Zowel voor de opwek en levering van duurzame stroom als voor de warmtevoorziening.
“In een energiegemeenschap zijn bewoners en bedrijven eigenaar van hun eigen energievoorziening”, legt Pouwel uit. “Ze denken na over de vraag: hoeveel energie gebruiken we eigenlijk en hoe kunnen we dat slimmer doen met elkaar? Zo kunnen een bakkerij die vooral ‘s nachts energie verbruikt en een productiebedrijf dat overdag werkt, in een energiegemeenschap goed hun energieverbruik afstemmen.Zelfvoorzienende buurten en bedrijventerreinen geven ruimte op het energienet”.
Ook in de ontwikkeling van deze energiegemeenschappen is regionale samenwerking nodig en slim. Gemeenten lopen immers tegen dezelfde vragen aan over opslag, regelgeving en warmtesystemen. Door kennis, modellen en oplossingen regionaal te ontwikkelen, hoeft niet iedere gemeente zelf het wiel uit te vinden.
Maatregelen door netbeheerders
Nu het stroomnet zo vol zit, dreigt een aansluitstop op nieuwe woningen en bedrijven. Daarom werken netbeheerders TenneT en Liander aan een ‘roadmap’ met maatregelen die nog dit jaar effect moeten hebben. Zij gaan de komende maanden op pad om de gemeenteraden in de regio te informeren over netcongestie en de uitdagingen per gemeente. Omdat energienetten en onderstations dwars door gemeentegrenzen heenlopen, moet ook regionale afstemming plaatsvinden over welke projecten mogen aansluiten. Voorbeelden van maatregelen:
Wat kunnen bedrijven en inwoners doen?
De rol van bedrijven en inwoners in het energiesysteem verandert. De tijd dat stroom 24/7 onbeperkt beschikbaar is, is voorbij. Inwoners en bedrijven moeten hun elektriciteitsvraag bewuster sturen en zelf elektriciteit opwekken en opslaan. Lokaal, via energiegemeenschappen bijvoorbeeld. Bedrijven kunnen onderling in gesprek over het delen van capaciteit. Of een initiatief starten om hun energievoorziening anders te regelen.
Pouwel: “In Eerbeek denken we na over een batterijpark op het bedrijventerrein van een papierfabriek die gestopt is. Daar zit nu een grote aansluiting op het energienet. Door daar een aantal grote batterijen neer te zetten, kunnen we de uitwisseling van opgewekte energie goed op gang brengen.”
En gemeenten? Naast de regionale inzet op het energiesysteem, kunnen gemeenten een aantal concrete dingen zelf doen. Zoals het versnellen van vergunningen voor netmaatregelen en het netbewust ontwerpen van woonwijken. De Regio Stedendriehoek ontwikkelt op dit moment een convenant netbewuste nieuwbouw, op basis van landelijke normen vanuit het Rijk. Gemeenten kunnen dat convenant gebruiken voor het ontwerp van woningen die het elektriciteitsnet minder belasten.
OKE: voor advies en ondersteuning
Om ontwikkelingen in het lokale energiesysteem goed door te voeren in de regio en inwoners en ondernemers daarin verder te helpen, is er het Ondersteunings- en Kennisnetwerk Energie (OKE). Een heel netwerk van energie-experts staat hier klaar voor vragen en advies, legt Pouwel uit.
“Stel, je hebt een groot dak en wil daar wel zonnepanelen op leggen, maar terugleveren aan het net is geen optie. Zie je mogelijkheden om die energie uit te wisselen met een naastgelegen woonwijk of een bedrijf, maar weet je niet hoe en wat? Kom met je vraag naar het OKE en onze experts gaan je helpen.”
Pouwels oproep, tot slot: “We zijn een ambitieuze regio. Laten we er samen, met overheden, netbeheerders, bedrijven en inwoners voor zorgen dat er batterijenparken en warmtenetten komen en dat mensen energie gaan uitwisselen. Dat het energiesysteem van de toekomst niet ver weg is, maar dichtbij!”
Door de uitslag van de gemeenteraadsverkiezing stopt Pouwel Inberg als wethouder en bestuurlijk trekker van dit onderwerp. Pouwel, bij deze ontzettend bedankt voor je betrokkenheid, inzet voor het nieuwe energiesysteem en de zeer prettige samenwerking. We gaan je missen als bevlogen bestuurlijk trekker en we blijven stappen zetten op de ingeslagen weg naar een decentralere energievoorziening. 💚
Het Regionaal Programma Energievoorziening in grote lijnen
Een decentraler energiesysteem maakt ons minder afhankelijk van het huidige elektriciteitsnet. Hier zetten we in de regio met het Regionaal Programma Energievoorziening de komende jaren op in:
