Delen
De druk op de woningmarkt is groot. De vraag naar betaalbare en passende woningen is enorm, terwijl woningbouwprojecten vaak vertraging oplopen. Door complexe procedures, een overvol elektriciteitsnet en strenge stikstofregelsbijvoorbeeld. Om toch vaart te kunnen maken met bouwen, zetten we zowel regionaal als landelijk versnellingstafels in. Het doel: knelpunten gezamenlijk goed in beeld krijgen, oplossen en bouwprojecten sneller van de grond krijgen.
Hoe werken deze tafels in de praktijk en wat leveren ze op? In dit artikel delen Frans Holleman, voorzitter van de regionale versnellingstafel in de Stedendriehoek en Monique van Haaf, lid van de landelijke versnellingstafel hun inzichten en ervaringen.
De regionale versnellingstafels hebben één gezamenlijk doel: meer mensen sneller aan een passende woning helpen. Gemeenten in de regio, provincie, woningcorporaties, bouwers en ontwikkelaars zitten met regelmaat met elkaar aan tafel. De betrokkenen bespreken de voortgang van de Woondealprojecten in de regio. Welke knelpunten zijn er en hoe lossen we die op om bouwprojecten in beweging te krijgen? Waar nodig sluiten andere partijen aan, zoals netbeheerders bij vraagstukken over netcongestie.
Frans Holleman is de nieuwe voorzitter van de regionale versnellingstafel in de Stedendriehoek, ook bekend als het regionale bouwberaad. Met ruime werkervaring aan zowel de publieke als de private kant, opgegroeid en wonend in de Stedendriehoek, was Frans de aangewezen persoon voor de voorzittersfunctie. Meer dan 20 jaar was hij actief bij gebiedsontwikkelaar BPD Bouwfonds, de laatste jaren als regiodirecteur. Sinds 2021 ontwikkelt Frans projecten voor eigen rekening en risico. Ook werkte hij als ontwikkelaar onder andere voor woningcorporatie deltaWonen in Zwolle. Door opdrachten voor de gemeenten Nijmegen en Apeldoorn maakte hij ook de andere kant van de tafel mee.
Frans: “Als directeur van een marktpartij kon ik vrij gemakkelijk zeggen ‘we gaan rechtsaf’, maar binnen een gemeente is die afslag niet zo snel gemaakt. Daar heb je te maken met een veel breder spectrum om mee af te stemmen: beleidsmakers, politiek, het college, de raad. Die ervaring maakte het voor mij heel helder waarom zaken af en toe lang duren.”
Een van de belangrijkste lessen uit Frans’ carrière, die hij gaat uitdragen als voorzitter van de versnellingstafel: durf beslissingen te nemen. Frans: “Zijn besluiten voor 90% dichtgetimmerd, durf dan voor de overige 10% te springen. Doe je dat niet, dan ben je zo een paar maanden verder.”
Een mooi voorbeeld is de concept-omgevingsvisie van Deventer. Die kwam in een razend tempo van de grond, vertelt Frans. De succesfactoren: lef, gevoel van urgentie en menselijk duw- en trekwerk.
Frans: “De urgentie voelen om snel stappen te zetten is noodzakelijk. Tegelijkertijd is dat moeilijk, want met zo’n concept-omgevingsvisie zijn veel mensen bezig. Je mag geen stap overslaan, moet werken binnen het juridisch kader. Heel fijn als er dan mensen zijn die besluiten durven te nemen en het betere duw- en trekwerk beheersen en daardoor sneller resultaat behalen.”
Nog een voorbeeld van lef, volgens Frans: na jarenlange leegstand en verpaupering besloot de gemeenteraad van Apeldoorn tot de aankoop van het voormalig hoofdkantoor van Centraal Beheer en het gebied daaromheen. Om de regie over de toekomst van diticonische Hertzberger-gebouw en over de verdere ontwikkeling van het omliggende gebied te nemen. Een belangrijke stap, die nodig was om deze ‘binnenstedelijke rafelrand’, aldus Frans, samen met andere partijen om te vormen tot een toekomstbestendige woonwijk.
Frans: “Voor woningbouw is Explorius hieraan zet. De gemeenteraad heeft gekozen voor een transformatie-scenario, met de ontwikkeling van een Innovatieve Politie Hub in het Hertzberger-gebouw. Dit scenario werken we uit in een businesscase. Een ongelooflijk ingewikkelde klus die nog lang niet geklaard is, maar waarin partijen als politie, marechaussee, defensie, gemeente en ROC Aventus volop meedenken. De wil en energie is er om er samen wat van te maken.”
Meer weten over het Hertzberger Park? Bekijk de website van Gemeente Apeldoorn
Knelpunten in bouwplannen van gemeenten bespreken en helpen oplossen gebeurt niet alleen regionaal, maar ook op landelijk niveau. Monique van Haaf, voormalig gedeputeerde van Provincie Overijssel met woningbouw in de portefeuille, is één van de acht leden van de landelijke versnellingstafel. Hier brengt zij input in vanuit negen regionale versnellingstafels in Utrecht, Gelderland en Overijssel.
“Het is een opschalingsmodel”, vertelt Monique. “Vaak signaleert een lokale tafel problemen, vanuit de Publiek-Private Monitor waarin zowel overheid als bouwers de voortgang van woningbouwprojecten en ruimtelijke ontwikkelingen bijhouden. Lukt het lokaal niet om problemen op te lossen, dan kan de regionale tafel en waar nodig de landelijke tafel helpen. Denk bijvoorbeeld aan grootschalige woningbouw of problemen als stikstof en netcongestie: daarvoor is een groter netwerk nodig waarbij ook het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties direct betrokken is.”
Overigens is de landelijke versnellingstafel een onafhankelijke partij, verduidelijkt Monique. “We staan niet aan de kant van de markt of van de overheid, maar denken mee in het algemeen belang. Iedereen kan ons benaderen.”
Op welke manier zorgt een versnellingstafel voor vaart in bouwprojecten? Bijvoorbeeld door een ander soort overleg tussen partijen te organiseren, vertelt Monique. “Een voorbeeld was een project in Zutphen dat niet goed liep vorig jaar. Iedereen wilde dat er gebouwd ging worden, maar men kende elkaars plannen en taalgebruik niet. Hier hielp het om met de verschillende partijen om tafel te gaan met als insteek: geen kaarten voor de borst, maar open spreken over wat er nodig is voor de woningbouwopgave van de regio.”
De aanpak om het gesprek tussen partijen te faciliteren herkent ook Frans: “Je moet als expert vanuit een versnellingstafel onderkennen waarom een project langzaam loopt. Waarom acteert een private partij of een corporatie niet? Is de markt slecht, kom je niet tot overeenstemming? Voer het gesprek en benoem zaken openlijk. Dat is belangrijk om verder te komen.”
Vanzelfsprekend is het netwerk van de leden van de versnellingstafels een belangrijke factor om zaken sneller voor elkaar te krijgen. Door de juiste contacten zitten mensen eerder met elkaar aan tafel én kunnen experts op inhoud aanhaken. Zo zijn er vanuit de regionale en landelijke versnellingstafels expertteams beschikbaar, bestaande uit mensen die op allerlei gebieden een bijdrage kunnen leveren. “Denk aan ecologen met kennis over flora en fauna, bouwexperts of deskundigen op het gebied van regelgeving, gemeenteprocessen of Raad van State procedures”, aldus Monique. “Voor ieder vraagstuk staat een expert met raad en daad klaar, waardoor bijvoorbeeld processen rond Ruimtelijke Ordening minder tijd kosten.”
En dat is nodig, vult Frans aan: “De productie van woningen is niet het probleem. Fabrieken kunnen met gemak meer woningen produceren dan ze al doen, maar er is geen continuïteit omdat grondgebieden RO-technisch nog niet klaar zijn. Die RO-processen zijn lastig te plannen, met bezwaren die ingediend worden en onderzoeken op gebied van flora en fauna. Ook de knelpunten stikstof en netcongestie kunnen vertragend werken. Door inzet van experts valt daar tijdwinst te behalen.”
Grootschalige woningbouwprojecten zijn speerpunt van zowel de versnellingstafels als het ministerie. Logisch, want daar wordt een groot volume gebouwd. Monique: “Zowel Apeldoorn als Deventer hebben een flinke woningbouw-ambitie, dus aan de landelijke versnellingstafel bespreken we hoe we daarin kunnen ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm van subsidieregelingen of ideeën voor nieuwe subsidies.”
Het BSK-gebied in Apeldoorn is door het ministerie officieel benoemd als kansrijke locatie voor grootschalige woningbouw. Dat betekent dat er extra financiële middelen beschikbaar zijn, wat bijdraagt aan de versnelde bouw van woningen voor starters, jonge gezinnen en senioren. Lees meer in het eerdere artikel >
De versnellingstafels zijn een plek om ervaringen uit te wisselen en te leren van elkaar. Wat op de ene plek (niet) werkt, kan ergens anders ook (niet) werken. Niet overal het wiel uitvinden of tegen dezelfde muur aanlopen, helpt om vaart te maken.
“We nemen aan de landelijke versnellingstafel alles mee richting het ministerie”, vertelt Monique. “Denk aan gesprekken over beleid en ruimte in regelgeving, zoals typegoedkeuring. Dat een woning die eigenlijk al goedgekeurd is, op andere plaatsen in het land niet opnieuw moet worden goedgekeurd. Daar waren wij erg voorstander van.”
Ander onderwerp op de agenda met het ministerie: is er budget om te experimenteren, bijvoorbeeld met bio-based bouwmaterialen? Door proeven en experimenten valt veel te leren én te winnen.
In een tijd waarin de woningnood hoog is, moet je zaken pragmatisch aanvliegen en niet teveel ambities stapelen, vinden beide geïnterviewden. Monique: “Vanuit de landelijke versnellingstafel pleiten we bij het ministerie om soepel te zijn wat betreft extra eisen en voorwaarden. Natuurlijk zetten we alleen kwalitatief goede woningen neer. En áls er weer ruimte is om in een project bijvoorbeeld helemaal circulair te bouwen, dan moet je dat doen. Maar zolang er mensen acht jaar op een woning moeten wachten, is die luxe er niet en moet je sommige ambities loslaten.”
Ondanks zijn architectuurhart is ook Frans realistisch: “Je moet in efficiëntie denken en durven om goede stedenbouw met architectuur te combineren met conceptuele woningen. Goed met elkaar nadenken: hoe zorgen we voor het realiseren van gebieden waar we woningen maken die tenminste 50 jaar meegaan, zonder alle mogelijke ambities te stapelen die de haalbaarheid en snelheid van de uitvoering belemmeren. Die uitdaging is ons vak.”
Hoewel er voldoende uitdagingen zijn, wordt er in de regio Stedendriehoek flink ontwikkeld en gebouwd, merken zowel Frans als Monique op. Frans’ ambitie als voorzitter van het regionale bouwberaad? “Dat privaat, publiek en corporaties elkaar echt verstaan en begrijpen. Dat we de komende periode met elkaar de realisatie van 24.000 woningen in de regio aanpakken. En dat de kwaliteit daarvan goed is, zodat mensen een mooie en sociaal prettige leefomgeving hebben.”
Monique denkt dat de regionale versnellingstafel bij voorzitter Frans in goede handen is. “Laten we samen zorgen dat we partijen goed met elkaar verbinden, knelpunten in beeld krijgen en bouwprojecten met potentie naar voren halen, met als doel: sneller een woning voor meer mensen”.
Met het programma Slimme Groene Verstedelijking zet de Regio Stedendriehoek in op voldoende betaalbare en duurzame woningen, een goede bereikbaarheid en de aanwezigheid van goede voorzieningen. Op diverse locaties wordt deze verstedelijkingsopgave goed zichtbaar, zoals de Noorderhaven in Zutphen, Stadscampus De Kien in Deventer en Spoorzone Apeldoorn. Door die gebieden te versterken, groeien we als regio én blijven we aantrekkelijk als vestigingsregio voor bijvoorbeeld jong talent.
Meer lezen? Lees hieronder een mooi voorbeeld uit de praktijk.
Regionale versnellingstafe
Landelijke versnellingstafel
